സമുദ്രത്തിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ ഒളിഞ്ഞിരിക്കുന്ന അത്ഭുതജീവികളിൽ ഏറ്റവും കൗതുകകരമായ ഒന്നാണ് മെഗാമൗത്ത് സ്രാവ് (Megamouth Shark). ലോകത്തിലെ ഏറ്റവും അപൂർവവും നിഗൂഢവുമായ വലിയ സ്രാവുകളിൽ ഒന്നായ ഇതിനെക്കുറിച്ച് ശാസ്ത്രലോകത്തിന് ഇന്നും പരിമിതമായ അറിവ് മാത്രമാണുള്ളത്. വമ്പൻ വായും വിചിത്രമായ ശരീരഘടനയും പ്ലവകങ്ങളെ അരിച്ചെടുത്ത് ഭക്ഷിക്കുന്ന പ്രത്യേക രീതിയുമാണ് ഈ സ്രാവിനെ മറ്റ് ഇനങ്ങളിൽനിന്ന് വ്യത്യസ്തമാക്കുന്നത്.

1976-ൽ ഹവായ് തീരത്തായിരുന്നു ആദ്യ കണ്ടെത്തൽ. 1976 നവംബർ 15-ന് ഹവായിയിലെ ഒവാഹു ദ്വീപിന്റെ വടക്കുകിഴക്ക് ഏകദേശം 42 കിലോമീറ്റർ അകലെ യു.എസ്. നാവികസേനയുടെ ഗവേഷണ കപ്പലിന്റെ കടൽനങ്കൂരത്തിൽ കുടുങ്ങിയ നിലയിലാണ് ആദ്യ മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിനെ കണ്ടെത്തിയത്. ഏകദേശം 4.5 മീറ്റർ നീളമുള്ള ആൺ സ്രാവായിരുന്നു ഇത്. കടലിൽ ഏകദേശം 165 മീറ്റർ ആഴത്തിലായിരുന്നു സംഭവം.

ഇത്രയും വ്യത്യസ്തമായ ശരീരഘടനയുള്ള സ്രാവിനെ കണ്ടെത്തിയത് ശാസ്ത്രലോകത്ത് വലിയ കൗതുകമുണർത്തി. തുടർന്ന് ഇതിനെ മെഗാചാസ്മിഡേ (Megachasmidae) എന്ന പ്രത്യേക കുടുംബത്തിലും മെഗാചാസ്മ (Megachasma) എന്ന പ്രത്യേക ജനുസ്സിലും ഉൾപ്പെടുത്തി. മെഗാമൗത്ത് സ്രാവാണ് ഈ കുടുംബത്തിലെ നിലവിൽ ജീവിച്ചിരിക്കുന്ന ഏക ഇനം.

ഭീമൻ വായും വിചിത്രമായ ശരീരഘടനയും

സാധാരണയായി 4 മുതൽ 5.5 മീറ്റർ വരെ നീളമുള്ള മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിന് ചില പെൺ മത്സ്യങ്ങളിൽ ഏഴ് മീറ്ററിനടുത്ത് നീളമുണ്ടാകാമെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. പരമാവധി രേഖപ്പെടുത്തിയ ഭാരം ഏകദേശം 1,215 കിലോഗ്രാമാണ്.

വലിയ തലയും തടിച്ച ശരീരവും അസാധാരണമായി വലിപ്പമുള്ള വായുമാണ് ഇതിന്റെ പ്രധാന പ്രത്യേകത. വായയ്ക്ക് ചുറ്റുമുള്ള കട്ടിയുള്ള മൃദുവായ ചുണ്ടുകൾ കണ്ണുകൾക്ക് പിന്നിലേക്കുപോലും നീളുന്ന രീതിയിലാണ്. വായയ്ക്കുള്ളിൽ നിരവധി ചെറിയ പല്ലുകളുണ്ടെങ്കിലും ഭക്ഷണം കടിച്ചുതിന്നുന്നതിനേക്കാൾ വെള്ളത്തിൽനിന്ന് ചെറുജീവികളെ അരിച്ചെടുക്കുന്നതിനാണ് ഇതിന്റെ ശരീരഘടന അനുയോജ്യം.

ശരീരത്തിന്റെ മുകൾഭാഗം കടുംചാരനിറത്തിലോ തവിട്ടുകലർന്ന കറുപ്പുനിറത്തിലോ കാണപ്പെടുന്നു. അടിഭാഗം താരതമ്യേന ഇളംനിറമാണ്. വായയുടെ ഉൾഭാഗത്ത് വെള്ളിനിറത്തിലുള്ള തിളക്കമുള്ള ആവരണമുണ്ടെന്നതും ശ്രദ്ധേയമാണ്.

തിമിംഗല സ്രാവ് (Whale Shark), ബാസ്കിങ് സ്രാവ് (Basking Shark) എന്നിവയ്ക്ക് പിന്നാലെ ലോകത്തിലെ മൂന്നാമത്തെ വലിയ ഫിൽട്ടർ ഫീഡിങ് സ്രാവാണിത്. എന്നാൽ ഇവയെ അപേക്ഷിച്ച് വളരെ മന്ദഗതിയിലാണ് മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിന്റെ നീന്തൽ.

മൂന്ന് സമുദ്രങ്ങളിലും സാന്നിധ്യം

പസഫിക്, അറ്റ്ലാന്റിക്, ഇന്ത്യൻ മഹാസമുദ്രങ്ങളിലെ ഉഷ്ണമേഖലാ, മിതോഷ്ണ മേഖലകളിലാണ് മെഗാമൗത്ത് സ്രാവുകളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത്. ജപ്പാൻ, തായ്‌വാൻ, ഫിലിപ്പീൻസ് തുടങ്ങിയ പടിഞ്ഞാറൻ പസഫിക് മേഖലകളിലാണ് ഏറ്റവും കൂടുതൽ രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത്.

ഹവായ്, കാലിഫോർണിയ, മെക്സിക്കോ, ഇന്തോനേഷ്യ, ഓസ്ട്രേലിയ, ബ്രസീൽ, ദക്ഷിണാഫ്രിക്ക, പെറു തുടങ്ങിയ പ്രദേശങ്ങളിലും ഇവയുടെ സാന്നിധ്യം കണ്ടെത്തിയിട്ടുണ്ട്.

കടലിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ കഴിയുന്ന ഇവ പകലും രാത്രിയും അനുസരിച്ച് നീന്തുന്ന ആഴത്തിൽ മാറ്റം വരുത്താറുണ്ട്. പകൽ സാധാരണയായി 120 മുതൽ 160 മീറ്ററോ അതിലധികമോ ആഴത്തിൽ കഴിയുന്ന ഇവ രാത്രിയിൽ 12 മുതൽ 25 മീറ്റർ വരെ ഉപരിതലത്തോട് അടുത്തേക്ക് ഉയർന്നുവരുന്നു. ഭക്ഷണമായ പ്ലവകങ്ങളുടെ സാന്നിധ്യം പിന്തുടർന്നാണ് ഈ സഞ്ചാരം.

1990-ൽ കാലിഫോർണിയ തീരത്ത് ടാഗ് ഘടിപ്പിച്ച് നിരീക്ഷിച്ച ഒരു മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിലും ഈ പ്രതിദിന സഞ്ചാരരീതി സ്ഥിരീകരിച്ചിരുന്നു.

വലിയ വായിലൂടെ ഭക്ഷണം അരിച്ചെടുക്കുന്നു

മെഗാമൗത്ത് സ്രാവ് മനുഷ്യരെപ്പോലെയോ മറ്റ് വേട്ടയാടുന്ന സ്രാവുകളെപ്പോലെയോ ഇരയെ പിന്തുടർന്ന് ആക്രമിക്കുന്നില്ല. പകരം, വായ തുറന്നുവെച്ച് സാവധാനം നീന്തി വെള്ളത്തിലുള്ള സൂക്ഷ്മജീവികളെയും ചെറുജീവികളെയും അരിച്ചെടുത്താണ് ഭക്ഷണം കണ്ടെത്തുന്നത്.

ക്രിൽ, കോപ്പിപോഡുകൾ, ജെല്ലിഫിഷുകൾ, ചെമ്മീൻ ലാർവകൾ തുടങ്ങിയവയാണ് പ്രധാന ഭക്ഷണം. വായിലൂടെ കടന്നുവരുന്ന വെള്ളം പ്രത്യേക ഗിൽ റേക്കറുകൾ ഉപയോഗിച്ച് അരിച്ചെടുക്കുമ്പോൾ ഭക്ഷ്യയോഗ്യമായ ജീവികൾ അവിടെ കുടുങ്ങുന്നു.

വായയുടെ ഉൾഭാഗത്തെ വെള്ളിനിറത്തിലുള്ള ആവരണം ഇരകളെ ആകർഷിക്കാനോ ഭക്ഷണം കണ്ടെത്താൻ സഹായിക്കാനോ ഉപയോഗിക്കുന്നതാകാമെന്ന് ചില ഗവേഷകർ കരുതുന്നുണ്ട്. എന്നാൽ ഇതിന് വ്യക്തമായ ശാസ്ത്രീയ സ്ഥിരീകരണം ലഭിച്ചിട്ടില്ല.

പ്രജനനത്തെക്കുറിച്ചും ഇന്നും പരിമിതമായ അറിവ്

മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിന്റെ പ്രജനനരീതിയെക്കുറിച്ച് വളരെക്കാലം ശാസ്ത്രലോകത്തിന് വ്യക്തമായ വിവരങ്ങളുണ്ടായിരുന്നില്ല. മുട്ടകൾ പെൺസ്രാവിന്റെ ശരീരത്തിനുള്ളിൽ വിരിഞ്ഞ് കുഞ്ഞുങ്ങൾ വികസിക്കുന്ന രീതിയിലാണ് ഇവയുടെ പ്രജനനം നടക്കുന്നതെന്നാണ് കണ്ടെത്തൽ.

2023-ൽ ഫിലിപ്പീൻസിലെ തീരത്തടിഞ്ഞ ഗർഭിണിയായ ഒരു പെൺ മെഗാമൗത്ത് സ്രാവിന്റെ ശരീരത്തിൽ ഏഴ് കുഞ്ഞുങ്ങളെ കണ്ടെത്തിയത് നിർണായകമായിരുന്നു. ഈ ഇനത്തിലെ ഗർഭിണിയായ പെൺസ്രാവിനെയും കുഞ്ഞുങ്ങളെയും ഒരുമിച്ച് സ്ഥിരീകരിച്ച ആദ്യ രേഖയായിരുന്നു ഇത്.

എന്നാൽ ഇവയുടെ ഗർഭകാലം, ആയുസ്സ്, ഒരു പ്രസവത്തിൽ ഉണ്ടാകുന്ന കുഞ്ഞുങ്ങളുടെ കൃത്യമായ എണ്ണം തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങൾ ഇപ്പോഴും പൂർണമായി വ്യക്തമല്ല.

ലോകത്ത് രേഖപ്പെടുത്തിയിട്ടുള്ളത് 300-ൽ താഴെയോ അതിനടുത്തോ

1976-ൽ ആദ്യമായി കണ്ടെത്തിയതിനുശേഷം ലോകത്താകമാനം 300-ഓളം മെഗാമൗത്ത് സ്രാവുകളെ മാത്രമാണ് സ്ഥിരീകരിച്ചിട്ടുള്ളത്. കണക്കുകൾ രേഖകളുടെ തീയതിയും സ്ഥിരീകരണ രീതിയും അനുസരിച്ച് ചെറിയ വ്യത്യാസങ്ങളോടെ ഉയർന്ന 290-കൾ മുതൽ 300-ന് മുകളിൽ വരെയുണ്ട്.

മത്സ്യബന്ധന വലകളിൽ കുടുങ്ങുന്നതും കടൽത്തീരങ്ങളിൽ അടിഞ്ഞെത്തുന്നതുമാണ് ഇവയെ കണ്ടെത്താനുള്ള പ്രധാന സാഹചര്യങ്ങൾ. പ്രത്യേകിച്ച് തായ്‌വാനിലെ ഡ്രിഫ്റ്റ് ഗിൽനെറ്റ് മത്സ്യബന്ധനത്തിനിടെയാണ് നിരവധി സ്രാവുകളെ കണ്ടെത്തിയിട്ടുള്ളത്.

സ്വാഭാവിക ആവാസവ്യവസ്ഥയിൽ നീന്തുന്ന മെഗാമൗത്ത് സ്രാവുകളുടെ ദൃശ്യങ്ങൾ ഇപ്പോഴും വളരെ അപൂർവമാണ്. 2022-ൽ കാലിഫോർണിയ തീരത്ത് ഒരു പെൺസ്രാവിനെ പിന്തുടർന്ന് നീന്തുന്ന ആൺസ്രാവിന്റെ ദൃശ്യങ്ങൾ പുറത്തുവന്നത് വലിയ ശ്രദ്ധ നേടിയിരുന്നു. രണ്ട് മെഗാമൗത്ത് സ്രാവുകളെ ഒരുമിച്ച് നീന്തുന്നതായി ചിത്രീകരിച്ച ആദ്യ ദൃശ്യങ്ങളിലൊന്നായിരുന്നു ഇത്.

അപൂർവതയ്ക്കിടയിലും ഈ ഇനത്തെ നിലവിൽ ഐ.യു.സി.എൻ. (IUCN) റെഡ് ലിസ്റ്റിൽ ‘ലീസ്റ്റ് കൺസേൺ’ വിഭാഗത്തിലാണ് ഉൾപ്പെടുത്തിയിരിക്കുന്നത്. എന്നാൽ ഇവയുടെ ആകെ ജനസംഖ്യ എത്രയാണെന്നോ എണ്ണത്തിൽ വർധനയോ കുറവോ സംഭവിക്കുന്നുണ്ടോയെന്നോ വ്യക്തമല്ല.

മനുഷ്യർക്ക് അപകടകാരികളല്ലാത്ത ഈ സ്രാവുകൾ സമുദ്രത്തിലെ ഭക്ഷ്യശൃംഖലയിൽ പ്രത്യേക സ്ഥാനമുള്ള ജീവികളാണ്.

കടലിന്റെ ആഴങ്ങളിൽ മനുഷ്യരുടെ കണ്ണെത്താത്ത ലോകത്ത് ജീവിക്കുന്ന മെഗാമൗത്ത് സ്രാവ് ശാസ്ത്രലോകത്തിന് ഇന്നും വലിയൊരു പ്രഹേളികയാണ്. പുതിയ കണ്ടെത്തലുകളും ടാഗിങ് പഠനങ്ങളും കടലിനടിയിലെ ദൃശ്യങ്ങളും ഈ അപൂർവ ജീവിയുടെ ജീവിതരഹസ്യങ്ങളിലേക്ക് കൂടുതൽ വെളിച്ചം വീശുമെന്ന പ്രതീക്ഷയിലാണ് ഗവേഷകർ.