ഭാരതീയ ജനതാ പാർട്ടി നേതൃത്വത്തിലുള്ള പശ്ചിമ ബംഗാൾ സർക്കാർ സംസ്ഥാനത്തെ സർക്കാർ നിയന്ത്രിത കാന്റീനുകളിലൂടെ വെറും ₹5യ്ക്ക് “മാച്ച്-ഭാത്” (മീനും ചോറും) വിതരണം ചെയ്യുന്ന പദ്ധതി നടപ്പാക്കാൻ ഒരുങ്ങുന്നതായി റിപ്പോർട്ട്. നിലവിൽ അതേ നിരക്കിൽ ലഭ്യമാകുന്ന മുട്ടയും ചോറും ഉൾപ്പെട്ട ഭക്ഷണത്തെ ഇത് പകരംവെക്കും. പദ്ധതിക്ക് സർക്കാർ അകത്തളങ്ങളിൽ അംഗീകാരം ലഭിച്ചിട്ടുണ്ടെന്നും നിലവിലുള്ള സബ്സിഡി കാന്റീനുകളുടെ ശൃംഖല വഴിയാണ് ഇത് ഉടൻ നടപ്പിലാക്കുകയെന്നുമാണ് സൂചന.
ദൈനംദിന കൂലിപ്പണിക്കാർ, തൊഴിലാളികൾ, ഗതാഗത തൊഴിലാളികൾ, നഗരത്തിലെ ദരിദ്രർ, കുറഞ്ഞ വരുമാനമുള്ള കുടുംബങ്ങൾ എന്നിവരാണ് പദ്ധതിയുടെ പ്രധാന ഗുണഭോക്താക്കൾ. കുറഞ്ഞ നിരക്കിൽ ഭക്ഷണം ലഭ്യമാക്കുന്ന ഈ കാന്റീനുകൾ ഇതിനകം തന്നെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ ഉപയോഗിച്ചുവരുന്നു. അതിനാൽ തന്നെ, മീനും ചോറും ഉൾപ്പെടുന്ന ഈ പുതിയ പദ്ധതി സംസ്ഥാനത്തെ ഏറ്റവും വലിയ പൊതുഭക്ഷണ ക്ഷേമ പദ്ധതികളിലൊന്നായി മാറുമെന്നാണ് വിലയിരുത്തൽ.
പശ്ചിമബംഗാളിലെ സാംസ്കാരിക ജീവിതവുമായി ഈ നീക്കത്തിന് ശക്തമായ ബന്ധമുണ്ട്. “മാച്ചേ-ഭാതെ ബംഗാളി” എന്ന പ്രസിദ്ധമായ പ്രയോഗം തന്നെ ബംഗാളികളുടെ മീൻ-ചോറ് ആധാരമായ ഭക്ഷണരീതിയെ പ്രതിനിധീകരിക്കുന്നു. അതിനാൽ, സബ്സിഡി ഭക്ഷണ പദ്ധതിയിൽ മീൻ ഉൾപ്പെടുത്തുന്നത് ക്ഷേമപദ്ധതിയോടൊപ്പം സാംസ്കാരിക സന്ദേശവും മുന്നോട്ടുവയ്ക്കാനുള്ള ശ്രമമായാണ് ഇത് വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
2026ലെ പശ്ചിമ ബംഗാൾ നിയമസഭാ തിരഞ്ഞെടുപ്പിന് പിന്നാലെ ഈ പ്രഖ്യാപനത്തിന് രാഷ്ട്രീയ പ്രാധാന്യവും വർധിച്ചിട്ടുണ്ട്. തിരഞ്ഞെടുപ്പ് പ്രചാരണത്തിനിടെ തൃണമൂൽ കോൺഗ്രസ്, ബിജെപി അധികാരത്തിലെത്തിയാൽ മീൻ, മാംസം തുടങ്ങിയ ഭക്ഷണങ്ങൾക്ക് നിയന്ത്രണം ഏർപ്പെടുത്തുമെന്ന ആരോപണം ആവർത്തിച്ച് ഉന്നയിച്ചിരുന്നു. ബിജെപി ഈ ആരോപണങ്ങൾ ശക്തമായി നിഷേധിച്ചിരുന്നു. ഇപ്പോഴത്തെ ₹5 മീൻ-ചോറ് പദ്ധതി ആ ആരോപണങ്ങൾക്ക് മറുപടിയായും ബംഗാളികളുടെ ഭക്ഷണ-സാംസ്കാരിക സ്വാതന്ത്ര്യത്തിന് ഉറപ്പ് നൽകുന്നതായും രാഷ്ട്രീയ നിരീക്ഷകർ വിലയിരുത്തുന്നു.
സമീപകാലത്ത് ബിജെപി നേതാക്കളും എംഎൽഎമാരും വിവിധ ഭാഗങ്ങളിൽ “ഫിഷ് ഫെസ്റ്റിവൽ” സംഘടിപ്പിക്കുകയും പരമ്പരാഗത ബംഗാളി മീൻ-ചോറ് ഭക്ഷണം ജനങ്ങൾക്കും പാർട്ടി പ്രവർത്തകർക്കും വിതരണം ചെയ്യുകയും ചെയ്തിരുന്നു. ബംഗാളി സാംസ്കാരിക സ്വത്വത്തോടുള്ള ബന്ധം ശക്തിപ്പെടുത്താനുള്ള രാഷ്ട്രീയ നീക്കത്തിന്റെ ഭാഗമായാണ് ഇതിനെ കാണുന്നത്.
ഈ സബ്സിഡി കാന്റീനുകൾ മുൻ സർക്കാരിന്റെ “മാ കാന്റീൻ” പദ്ധതിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ടവയാണ്. ഭരണ മാറ്റത്തിനുശേഷം ചില ഭാഗങ്ങളിൽ പ്രവർത്തന തടസങ്ങൾ ഉണ്ടായിരുന്നുവെങ്കിലും, പുതിയ സർക്കാർ ചില മാറ്റങ്ങളോടെ പദ്ധതി തുടരുമെന്ന് വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്. മുൻ ഭരണകൂടവുമായി ബന്ധപ്പെട്ട ബ്രാൻഡിംഗ് ഒഴിവാക്കുന്നതും ആ മാറ്റങ്ങളിൽ ഉൾപ്പെടുന്നു.
പദ്ധതിയെക്കുറിച്ചുള്ള പൊതുപ്രതികരണങ്ങൾ മിശ്രമാണ്. പലരും ഇതിനെ പ്രായോഗിക ക്ഷേമനടപടിയും ബംഗാളി സാംസ്കാരിക വികാരങ്ങളെ ഉൾക്കൊള്ളുന്ന രാഷ്ട്രീയ നീക്കവുമായി സ്വാഗതം ചെയ്യുന്നു. എന്നാൽ ₹5 നിരക്കിൽ ദീർഘകാലം ഗുണമേന്മയുള്ള ഭക്ഷണം നൽകാനാകുമോയെന്ന ആശങ്കയും ഉയരുന്നുണ്ട്. ഭക്ഷണത്തിന്റെ നിലവാരം, മീന്റെ ഗുണമേന്മ, പോഷക മൂല്യം, സാമ്പത്തിക സ്ഥിരത എന്നിവയെക്കുറിച്ച് ചിലർ സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചു. കൂടുതൽ ഗുണമേന്മ ഉറപ്പാക്കാൻ ₹10 മുതൽ ₹50 വരെ സബ്സിഡി നിരക്ക് പരിഗണിക്കാമെന്ന അഭിപ്രായവും ഉയരുന്നുണ്ട്.
പദ്ധതിയുടെ കൃത്യമായ നടപ്പാക്കൽ തീയതി, ധനസഹായ സംവിധാനം, മീൻ ഇനങ്ങൾ, ഭക്ഷണ അളവ്, വിതരണ മാനദണ്ഡങ്ങൾ തുടങ്ങിയ കാര്യങ്ങളിൽ സർക്കാർ ഇതുവരെ ഔദ്യോഗിക പ്രഖ്യാപനം നടത്തിയിട്ടില്ല. എന്നിരുന്നാലും, ബംഗാളിലെ ക്ഷേമരാഷ്ട്രീയത്തിലും സാംസ്കാരിക രാഷ്ട്രീയത്തിലും ഭക്ഷണ നയങ്ങൾക്ക് വർധിച്ചുവരുന്ന പ്രാധാന്യത്തിന്റെ ഉദാഹരണമായാണ് ഈ പദ്ധതി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നത്.
