വാഷിങ്ടൺ/ടെഹ്റാൻ: നാല് മാസത്തോളമായി തുടരുന്ന അമേരിക്ക–ഇറാൻ യുദ്ധം അവസാനിപ്പിക്കുന്നതിനുള്ള നിർണായക നീക്കമായി ഇരു രാജ്യങ്ങളും പ്രാഥമിക ധാരണാപത്രത്തിൽ (Memorandum of Understanding – MOU) ഒപ്പുവെച്ചു. 2026 ഫെബ്രുവരി അവസാനത്തോടെ ആരംഭിച്ച സംഘർഷത്തിന് പിന്നാലെ ആയിരക്കണക്കിന് ആളുകൾ കൊല്ലപ്പെടുകയും പശ്ചിമേഷ്യൻ മേഖലയിലാകെ വലിയ അസ്ഥിരത സൃഷ്ടിക്കപ്പെടുകയും ചെയ്ത സാഹചര്യത്തിലാണ് സമാധാനശ്രമങ്ങൾ മുന്നേറുന്നത്.

ജൂൺ 14-15 തീയതികളിലായി പ്രഖ്യാപിച്ച ധാരണയുടെ ഡിജിറ്റൽ ഒപ്പുവെപ്പ് നേരത്തെ പൂർത്തിയായിരുന്നുവെന്നാണ് റിപ്പോർട്ടുകൾ. തുടർന്ന് ഫ്രാൻസിലെ വെർസൈൽസ് കൊട്ടാരത്തിൽ നടന്ന ജി7 ഉച്ചകോടിയുമായി ബന്ധപ്പെട്ട വിരുന്നിനിടെ അമേരിക്കൻ പ്രസിഡന്റ് ഡൊണാൾഡ് ട്രംപും ഇറാൻ പ്രസിഡന്റ് മസൂദ് പെസെഷ്കിയാനും ഔദ്യോഗിക രേഖയിൽ ഒപ്പുവെച്ചതായി അറിയുന്നു. ഖത്തർ ഉൾപ്പെടെയുള്ള രാജ്യങ്ങൾക്കൊപ്പം പാകിസ്താനും മധ്യസ്ഥ ശ്രമങ്ങളിൽ പ്രധാന പങ്കുവഹിച്ചതായി വിലയിരുത്തപ്പെടുന്നു.

ധാരണാപത്രത്തിലെ പ്രധാന വ്യവസ്ഥകളിൽ അടിയന്തരവും സ്ഥിരവുമായ വെടിനിർത്തൽ ഉൾപ്പെടുന്നു. ലെബനനടക്കമുള്ള എല്ലാ യുദ്ധമുന്നണികളിലും സൈനിക നടപടികൾ അവസാനിപ്പിക്കാനും നിലവിലുള്ള അസ്ഥിരമായ വെടിനിർത്തൽ 60 ദിവസത്തേക്ക് കൂടി നീട്ടി കൂടുതൽ ചർച്ചകൾ നടത്താനും കരാറിൽ നിർദേശിക്കുന്നു.

ആഗോള ഊർജവിപണിക്ക് നിർണായകമായ ഹോർമുസ് കടലിടുക്ക് പൂർണമായി തുറക്കുന്നതിനും ധാരണയായിട്ടുണ്ട്. ഇറാൻ സ്ഥാപിച്ച മൈനുകളും തടസ്സങ്ങളും നീക്കുകയും അമേരിക്ക നാവിക ഉപരോധം പിൻവലിക്കുകയും ചെയ്യും. ഇതോടെ അന്താരാഷ്ട്ര എണ്ണഗതാഗതം സാധാരണ നിലയിലാകുമെന്നും ആഗോള എണ്ണവില സ്ഥിരത കൈവരിക്കുമെന്നുമാണ് പ്രതീക്ഷ.

ആണവ വിഷയത്തിലും സുപ്രധാന ധാരണ രൂപപ്പെട്ടിട്ടുണ്ട്. ആണവായുധങ്ങൾ വികസിപ്പിക്കുകയോ പിന്തുടരുകയോ ചെയ്യില്ലെന്ന് ഇറാൻ പ്രതിജ്ഞാബദ്ധമായതായി രേഖയിൽ വ്യക്തമാക്കുന്നു. അന്താരാഷ്ട്ര ആണവോർജ ഏജൻസിയുടെ (IAEA) മേൽനോട്ടവും പരിശോധനകളും അനുവദിക്കുമെന്നും 60 ദിവസത്തിനുള്ളിൽ യുറേനിയം സമ്പുഷ്ടീകരണ പരിധികൾ, ഉയർന്ന സമ്പുഷ്ടീകരണമുള്ള യുറേനിയത്തിന്റെ നിർമാർജനം, വിപുലമായ ആണവകരാർ എന്നിവ സംബന്ധിച്ച് വിശദമായ ചർച്ചകൾ നടത്തുമെന്നും ധാരണയിലുണ്ട്.

സാമ്പത്തിക രംഗത്തും നിർണായക ഇളവുകളാണ് നിർദേശിച്ചിരിക്കുന്നത്. ഇറാനെതിരായ ചില അമേരിക്കൻ ഉപരോധങ്ങൾ ഇളവുനൽകുകയോ ഒഴിവാക്കുകയോ ചെയ്യുകയും ഇറാന് സ്വതന്ത്രമായി എണ്ണ വിൽക്കാൻ അനുമതി നൽകുകയും ചെയ്യും. കൂടാതെ ഏകദേശം 24 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ മരവിപ്പിച്ച ആസ്തികൾ വിട്ടുനൽകുന്നതും അന്താരാഷ്ട്ര പങ്കാളിത്തത്തോടെ 300 ബില്യൺ ഡോളറിന്റെ പുനർനിർമാണ ഫണ്ട് രൂപീകരിക്കുന്നതും പരിഗണനയിലുണ്ട്.

കരാർ ലംഘിക്കപ്പെട്ടാൽ സൈനിക നടപടികൾ പുനരാരംഭിക്കുമെന്ന് പ്രസിഡന്റ് ട്രംപ് മുന്നറിയിപ്പ് നൽകിയതായും റിപ്പോർട്ടുകളുണ്ട്. അതേസമയം, അന്തിമവും നിയമപരമായി ബാധകവുമായ സമാധാനകരാർ രൂപീകരിക്കാൻ ഇനിയും കൂടുതൽ ചർച്ചകൾ ആവശ്യമാണെന്ന് ഇരുപക്ഷവും വ്യക്തമാക്കിയിട്ടുണ്ട്.

ജി7 നേതാക്കളിൽ പലരും ഈ ധാരണയെ സ്വാഗതം ചെയ്തിട്ടുണ്ട്. പശ്ചിമേഷ്യയിലെ സംഘർഷം കുറയുന്നതിനും ആഗോള സാമ്പത്തിക സ്ഥിരതയ്ക്കും ഇത് സഹായകരമാകുമെന്ന് അവർ അഭിപ്രായപ്പെട്ടു. എന്നാൽ ചില യാഥാസ്ഥിതിക രാഷ്ട്രീയ വൃത്തങ്ങളും ഇസ്രായേൽ അനുകൂല ശക്തികളും കരാർ കൂടുതൽ കർശനമായ വ്യവസ്ഥകൾ ഉൾക്കൊള്ളേണ്ടതായിരുന്നുവെന്ന് വിമർശിച്ചു. ഇറാനിലെ ചില വിഭാഗങ്ങളും കരാറിന്റെ ദീർഘകാല പ്രാബല്യത്തെക്കുറിച്ച് സംശയം പ്രകടിപ്പിച്ചിട്ടുണ്ട്.

സ്വിറ്റ്സർലൻഡിലെ ജനീവയിൽ ജൂൺ 19-ഓടെ ഔപചാരിക ചടങ്ങ് നടക്കുമെന്നാണ് പ്രതീക്ഷ. എന്നാൽ ഇത് സമഗ്രമായ സമാധാന ഉടമ്പടിയല്ലെന്നും ഭാവി ചർച്ചകൾക്കുള്ള ഒരു ചട്ടക്കൂട് മാത്രമാണെന്നും നിരീക്ഷകർ ചൂണ്ടിക്കാട്ടുന്നു.