ഇന്ത്യയിലെ മൊത്തം പ്രജനന നിരക്ക് ഒരു സ്ത്രീക്ക് ശരാശരി 1.9 കുട്ടികൾ എന്ന നിലയിലേക്ക് താഴ്ന്നതായി ഏറ്റവും പുതിയ സാമ്പിൾ രജിസ്ട്രേഷൻ സിസ്റ്റം 2024 റിപ്പോർട്ട് വ്യക്തമാക്കുന്നു. ഒരു സ്ത്രീക്ക് ശരാശരി 2.1 കുട്ടികൾ എന്ന ജനസംഖ്യാ പകരംവെപ്പ് നിരക്കിനേക്കാൾ താഴേക്ക് ഇന്ത്യയുടെ പ്രജനന നിരക്ക് എത്തുന്നത് രാജ്യത്തിന്റെ ജനസംഖ്യാപരമായ മാറ്റത്തിലെ നിർണായക ഘട്ടമായാണ് വിലയിരുത്തുന്നത്.
2000-കളുടെ തുടക്കത്തിൽ ഏകദേശം 3.3 ആയിരുന്ന പ്രജനന നിരക്കാണ് ഇപ്പോൾ 1.9 ആയി കുറഞ്ഞത്. സ്ത്രീകളുടെ വിദ്യാഭ്യാസ നിലവാരം ഉയർന്നത്, നഗരവൽക്കരണം, ഗർഭനിരോധന മാർഗങ്ങളിലേക്കുള്ള മെച്ചപ്പെട്ട പ്രവേശനം, വിവാഹ-കുടുംബ ഘടനകളിലെ മാറ്റങ്ങൾ, ചെറിയ കുടുംബങ്ങളോടുള്ള വർധിച്ച താൽപര്യം തുടങ്ങിയ ഘടകങ്ങളാണ് ഈ ഇടിവിന് പിന്നിൽ.
എന്നാൽ സംസ്ഥാനങ്ങൾക്കിടയിൽ വലിയ വ്യത്യാസം തുടരുന്നു. ബിഹാറിലാണ് രാജ്യത്തെ ഏറ്റവും ഉയർന്ന പ്രജനന നിരക്ക്, 2.9. ഡൽഹിയിലാണ് ഏറ്റവും താഴ്ന്ന നിരക്ക്, 1.2. ചില സംസ്ഥാനങ്ങളിൽ ജനസംഖ്യാ വളർച്ച ഇപ്പോഴും ശക്തമായി തുടരുമ്പോൾ, മറ്റു സംസ്ഥാനങ്ങൾ ഇതിനകം തന്നെ കുറഞ്ഞ ജനനനിരക്കും പ്രായമായ ജനസംഖ്യയും നേരിടുകയാണ്.
പ്രജനന നിരക്ക് തുടർച്ചയായി താഴ്ന്നാൽ ഭാവിയിൽ തൊഴിൽശേഷി കുറയുന്നതും പ്രായമായ ജനസംഖ്യയുടെ വിഹിതം വർധിക്കുന്നതും രാജ്യത്തിന് വെല്ലുവിളിയാകാം. അതേസമയം, ഇന്ത്യയിലെ വലിയ യുവജനസംഖ്യ കാരണം രാജ്യത്തെ മൊത്തം ജനസംഖ്യയിൽ ഉടനടി വലിയ ഇടിവുണ്ടാകണമെന്നില്ല.
ഇന്ത്യയുടെ ജനസംഖ്യാപരമായ മാറ്റം ഇപ്പോൾ പുതിയ ഘട്ടത്തിലേക്ക് കടക്കുകയാണെന്നും, ഭാവിയിലെ തൊഴിൽ, സാമൂഹിക സുരക്ഷ, ആരോഗ്യപരിചരണം തുടങ്ങിയ മേഖലകളിലെ നയങ്ങൾ ഈ മാറ്റങ്ങൾ കണക്കിലെടുത്ത് രൂപപ്പെടുത്തേണ്ടിവരുമെന്നും റിപ്പോർട്ട് സൂചിപ്പിക്കുന്നു.
